Ονόματα και ταυτότητες
Ονόματα & ταυτότητες
Ονόματα και ταυτότητες
Ένα γλωσσάρι για την προσεκτική ανάγνωση της ιστορίας.
Αρβανίτες και αλβανόφωνοι
Στον συγκεκριμένο ιστότοπο ο όρος «Αρβανίτες της Θεσπρωτίας» ορίζει το ενδιαφέρον μας για τις ορθόδοξες κοινότητες. Ο όρος «αλβανόφωνος» περιγράφει γλωσσική χρήση. Στις ιστορικές πηγές η σημασία των ονομασιών εξαρτάται από την εποχή και τον συγγραφέα· δεν μεταφέρουμε αυτόματα τη σημερινή χρήση στο παρελθόν. Μπαλτσιώτης 2022, εισαγωγή και σημ.2–3.
Τσάμηδες
Ο όρος απαντά και με περιφερειακή ή γλωσσική σημασία που περιλαμβάνει ορθόδοξους, ενώ στο ζήτημα του εικοστού αιώνα συχνά αφορά ειδικά τους μουσουλμάνους της περιοχής. Εδώ γράφουμε «μουσουλμάνοι Τσάμηδες» όταν αυτό είναι το συγκεκριμένο αντικείμενο. Δεν χρησιμοποιούμε έναν ιστορικό χαρακτηρισμό ως υποχρεωτική σημερινή ταυτότητα. Μπαλτσιώτης 2011, §5 και σημ.9.
Γλώσσα και εθνικός αυτοπροσδιορισμός
Ο εθνικός αυτοπροσδιορισμός δεν προκύπτει μηχανικά από τη γλώσσα. Η επιτόπια μελέτη του Sintès καταγράφει στην περιοχή ορθόδοξους αλβανόφωνους με ελληνικό εθνικό αυτοπροσδιορισμό και διαφορετικές ονομασίες ανά περίσταση. Η καταγραφή αφορά τους συγκεκριμένους συνομιλητές και τον χρόνο της έρευνας. Sintès 2023, σ.59–60.
Τι εννοούμε με τη γλωσσική μετατόπιση
Με τον όρο περιγράφουμε τη διαδικασία κατά την οποία μια κοινότητα ή μια οικογένεια χρησιμοποιεί περισσότερο μια γλώσσα και μεταδίδει λιγότερο μια άλλη. Δεν σημαίνει ότι όλοι αλλάζουν γλώσσα ταυτόχρονα ή με τον ίδιο τρόπο. Για την κατανόηση τέτοιων διαδικασιών είναι χρήσιμη η γλωσσοανθρωπολογική εργασία του Tsitsipis· εδώ παραπέμπουμε στην εκδοτική παρουσίασή της. Tsitsipis 1998.
Συχνές απορίες
Είναι κάθε κάτοικος ενός ιστορικά αλβανόφωνου χωριού Αρβανίτης; Η ιστορική πληροφορία για έναν τόπο δεν προσδιορίζει αυτόματα κάθε σημερινό κάτοικό του.
Αποδεικνύει ένα επώνυμο την εθνική ταυτότητα; Ένα όνομα αποτελεί στοιχείο έρευνας και χρειάζεται οικογενειακή, γλωσσική και ιστορική εξέταση. Δεν λειτουργεί μόνο του ως πιστοποιητικό ταυτότητας.
Γιατί αναφέρονται παλιές ονομασίες; Για να μπορούν να διαβαστούν και να εντοπιστούν οι πηγές της εποχής τους. Η χρήση τους εδώ δεν διατυπώνει εδαφική αξίωση.