Τόποι και ιστορικές ονομασίες
Τόποι
Τόποι και ιστορικές ονομασίες
Συγκεκριμένες μαρτυρίες για συγκεκριμένους τόπους.
Ευρετήριο τόπων
Οι τόποι συνδέονται με συγκεκριμένα τεκμήρια και εποχές. Οι εγγραφές δεν αποτελούν κατάταξη των σημερινών κατοίκων κατά γλώσσα ή ταυτότητα.
Δεν βρέθηκαν εγγραφές. Αλλάξτε τα φίλτρα ή δοκιμάστε μια άλλη ονομασία.
Σούλι
Ιστορικό τοπίο και τεκμηριωμένη οικιστική ιστορία
Γνωρίστε τον τόποΣμέρτος
Ο Σμέρτος συνδέει την τοπική κοινωνική ιστορία με διαθέσιμα σχολικά αρχεία από το 1949. Η διοικητική του ιστορία χρειάζεται προσοχή: η μεταφορά της έδρας από τους Μύλους το 1963 δεν ήταν μετονομασία του ίδιου οικισμού.
Γνωρίστε τον τόποΚεστρίνη
Σκουπίτσα
Η παλαιά Σκουπίτσα ονομάστηκε Κεστρίνη με διάταγμα του 1957. Στη μελέτη του τόπου συνεισφέρουν επιτόπιες μαρτυρίες, δισκογραφικές εγγραφές και το αρχείο του δημοτικού και νυχτερινού σχολείου του.
Γνωρίστε τον τόποΠαραμυθιά
Μνήμη εκτέλεσης 1943 και ιστορικό πλαίσιο
Γνωρίστε τον τόποΚαστρί Θεσπρωτίας
Καστρί Ντάγι · Καστρί Ηγουμενίτσας
Το Καστρί διαθέτει βιβλιογραφική σύνδεση με την τοπική αρβανίτικη γλωσσική ιστορία και σχολικό αρχείο που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, βιβλίο καλλιτεχνικών εκθέσεων. Ανήκει στον Δήμο Ηγουμενίτσας και διαφέρει από το ομώνυμο χωριό της Πρέβεζας.
Γνωρίστε τον τόποΚαρτέρι
Καρτέρεζα
Στο Καρτέρι η έρευνα μπορεί να ξεκινήσει από τρία συγκεκριμένα τεκμήρια: την πράξη μετονομασίας του 1927, ένα δημοσιευμένο τοπικό ζωωνύμιο και το σχολικό αρχείο των ετών 1949–2006. Η Σμοκοβίνα δεν πρέπει να εμφανίζεται ως παλαιό όνομα του χωριού.
Γνωρίστε τον τόποΕλευθέριο
Σενίτσα
Η επίσημη μετονομασία της Σενίτσας σε Ελευθέριο τεκμηριώνεται στο ΦΕΚ του 1928. Νεότερη γλωσσική μελέτη προσθέτει το χωριό σε συγκεκριμένη ομάδα τοπικών ονομασιών για τον φρύνο, προσφέροντας αφετηρία για μελλοντικές συνεντεύξεις και έρευνα λεξιλογίου.
Γνωρίστε τον τόποΆγιος Βλάσιος
Σούβλιαση · Σουβλιάσι
Ο Άγιος Βλάσιος προσφέρει συγκεκριμένη διαδρομή έρευνας μέσω του δημοτικού και νυχτερινού σχολείου του και του κοινού νηπιαγωγείου Αγίου Βλασίου–Καστρίου. Οι καταλογογραφημένες σειρές επιτρέπουν αναζήτηση της εκπαιδευτικής και κοινωνικής ιστορίας με σαφείς αρχειακούς κωδικούς.
Γνωρίστε τον τόποΑργυρότοπος
Τόπος συγκεκριμένης δημοσιευμένης μαρτυρίας.
Γνωρίστε τον τόποΜαυρούδι
Τόπος συγκεκριμένης δημοσιευμένης μαρτυρίας.
Γνωρίστε τον τόποΑμπελιά
Τόπος συγκεκριμένης δημοσιευμένης μαρτυρίας.
Γνωρίστε τον τόποΠέστιανη — Κρυόβρυση
Κρυόβρυση · Πέστιανη · Πέτσιανη
Η Πέστιανη είναι η σημερινή Κρυόβρυση, μικρός ορεινός οικισμός στη Δημοτική Ενότητα Ηγουμενίτσας του ομώνυμου Δήμου. Το διάταγμα μετονομασίας της Πέστιανης σε Κρυόβρυση υπογράφηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1955 και δημοσιεύθηκε στις 10 Οκτωβρίου 1955, στο ΦΕΚ Α΄ 287 (σ. 2402). Η ημερομηνία διατάγματος που αναφέρει ο Πανδέκτης διακρίνεται από την ημερομηνία δημοσίευσης. Στην ίδια εγγραφή διασώζεται και η παλαιότερη παραλλαγή «Πέτσιανη».
Γνωρίστε τον τόποΓκρίκα
Η Γκρίκα ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Παραμυθιάς του Δήμου Σουλίου. Το διοικητικό ευρετήριο καταγράφει ότι ο οικισμός Κάϊτσα καταργήθηκε και προσαρτήθηκε στη Γκρίκα το1981. Η Γκρίκα διαθέτει συγκεκριμένη αφετηρία αρχειακής έρευνας: τη σχολική συλλογή EDU.197 των ΓΑΚ Θεσπρωτίας. Η καρτέλα συνδέεται επίσης με τον συγκριτικό πίνακα παλαιών σχολικών εκθέσεων. Χρειάζεται πρόσθετη μαρτυρία που να κατονομάζει τη γλώσσα πριν αποδοθεί οριστικός γλωσσικός χαρακτηρισμός.
Γνωρίστε τον τόποΨάκα
Ψάκκα
Η Ψάκα ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Παραμυθιάς του Δήμου Σουλίου. Το διοικητικό ευρετήριο συνδέει την ιστορία της με το Νικολίτσι, που καταργήθηκε ως χωριστός οικισμός και προσαρτήθηκε στην Ψάκα το1971. Για την Ψάκα εντοπίζονται χωριστές σειρές ημερήσιου και νυχτερινού δημοτικού σχολείου στην EDU.197. Η καρτέλα συνδέεται επίσης με τον πίνακα παλαιών σχολικών εκθέσεων. Η αναζήτηση διατηρεί και τη γραφή Ψάκκα του αρχειακού τίτλου. Χρειάζεται πρόσθετη τεκμηρίωση που να κατονομάζει τη γλώσσα.
Γνωρίστε τον τόποΣεμερίζα
Σεμέριζα · Σανμηρίζα
Η Σεμερίζα εξακολουθεί να καταγράφεται με αυτό το όνομα ως χωριστός οικισμός της κοινότητας Κορίτιανης. Η παλαιότερη μορφή Σανμηρίζα διορθώθηκε το 1940. Δεν πρέπει να αναζητείται υποχρεωτικά ένα διαφορετικό σημερινό όνομα ούτε να θεωρείται αποδεδειγμένη η γλώσσα των κατοίκων από την ετυμολογία του ονόματος. Το1951 καταργήθηκε η κοινότητα Σεμερίζης και ο οικισμός προσαρτήθηκε στην κοινότητα Κορίτιανης.
Γνωρίστε τον τόποΚορίτιανη Θεσπρωτίας
Κορύτιανη
Η Κορίτιανη της ΔΕ Παραποτάμου χρειάζεται πλήρη γεωγραφικό προσδιορισμό για να διακρίνεται από την ομώνυμη κοινότητα των Ιωαννίνων. Η καρτέλα συνδέεται με παλαιές σχολικές εκθέσεις, ενώ η σημερινή κοινότητα περιλαμβάνει και άλλους διακριτούς οικισμούς. Οι αναφορές δεν γενικεύονται αυτομάτως σε όλους τους κατοίκους της κοινότητας. Στον πίνακα διοικητικής οργάνωσης αναφέρονται χωριστά η Κορίτιανη, η Κάτω Κορίτιανη, η Σεμερίζα και το Δίλοφο.
Γνωρίστε τον τόποΝεοχώρι Παραμυθιάς
Το Νεοχώρι παρουσιάζεται ως τόπος συγκριτικής έρευνας. Οι διαχρονικές σχολικές αναφορές χρειάζονται συνεξέταση και δεν δικαιολογούν έναν ενιαίο χαρακτηρισμό για όλες τις περιόδους. Η ονομασία Νεοχώρι Παραμυθιάς διακρίνει την καρτέλα από πολυάριθμα ομώνυμα χωριά.
Γνωρίστε τον τόποΛαδοχώρι
Λέδεσδα · Λεδέζα
Το Λαδοχώρι συνδέεται σήμερα με το ενιαίο αστικό σύνολο της Ηγουμενίτσας. Η παλαιότερη διοικητική ονομασία του εμφανίζεται ως Λέδεσδα: η ΕΕΤΑΑ καταγράφει τη μετονομασία σε Λαδοχώρι στο ΦΕΚ 179Α της 30ής Αυγούστου 1927. Η μορφή Λεδέζα επιβιώνει και σε νεότερες προσωπικές αφηγήσεις. Δεν ταυτίζουμε τις διαφορετικές γραφές με αποδεδειγμένη ετυμολογία. Ο Χρήστος Ευαγγέλου, σε αναμνήσεις δημοσιευμένες το 2021, περιγράφει τη διαδρομή των μαθητών από την Πλαταριά προς το γυμνάσιο της Ηγουμενίτσας. Όταν η κακοκαιρία ή μια βλάβη εμπόδιζε τη συγκοινωνία με καΐκι, περπατούσαν από μονοπάτια περνώντας από τη Λεδέζα. Θυμάται ότι τα μαθήματα της Δευτέρας άρχιζαν το απόγευμα για να προλαβαίνουν οι μαθητές που επέστρεφαν από τα χωριά τους. Είναι μια συγκεκριμένη μαρτυρία για τον χρόνο και τον κόπο που απαιτούσε η πρόσβαση στη μέση εκπαίδευση. Ένα πολύ παλαιότερο κεφάλαιο αφορά τον αρχαιολογικό χώρο. Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, ο ρωμαϊκός και παλαιοχριστιανικός οικισμός ιδρύθηκε στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. και γνώρισε άνθηση έως τον 6ο αιώνα. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως κατοικίες, εργαστήρια, λουτρά, αγωγούς ύδρευσης και αποχέτευσης, καθώς και ψηφιδωτά. Αμφορείς, νομίσματα και εισαγμένη κεραμική μαρτυρούν εμπορικές δραστηριότητες. Τα ευρήματα φωτίζουν την ιστορία του τοπίου· δεν αποδεικνύουν τη γλώσσα ή την καταγωγή της νεότερης κοινότητας.
Γνωρίστε τον τόποΓραικοχώρι
Γρικοχώρι
Το Γραικοχώρι είναι σήμερα ενωμένο οικιστικά με την Ηγουμενίτσα. Στην έκδοση της οθωμανικής στατιστικής του 1895 απαντά η γραφή Γρικοχώρι. Πρόκειται για μαρτυρημένη μορφή του ονόματος, όχι από μόνη της για τεκμήριο διαφορετικής επίσημης ονομασίας ή για απόδειξη της γλώσσας των κατοίκων. Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους διατηρείται το αρχείο του Δημοτικού Σχολείου Γραικοχωρίου και του Σχολικού Κέντρου, με κωδικό EDU.208 και τεκμήρια 1945–2000. Οι τέσσερις φάκελοι περιλαμβάνουν μαθητολόγια, ελέγχους προόδου και υλικό του νυχτερινού σχολείου. Έτσι η σχολική ιστορία του τόπου περιλαμβάνει και την εκπαίδευση έξω από το ημερήσιο πρόγραμμα. Η χρονολογική αρχή του αρχείου δεν ταυτίζεται με την ίδρυση του σχολείου. Σε συνέντευξη του Ιανουαρίου 2021, ο Σωτήρης Παππάς θυμάται ότι η οικογένειά του, μετακινούμενη στη διάρκεια του Εμφυλίου, στεγάστηκε μαζί με άλλες οικογένειες σε αίθουσα του σχολείου του Γραικοχωρίου. Αργότερα νοίκιασαν σπίτι στον συνοικισμό Κατούνα. Η αφήγηση διασώζει μια διαφορετική χρήση του σχολικού κτηρίου: προσωρινό καταφύγιο ανθρώπων που αναζητούσαν στέγη. Μια άλλη όψη της κοινωνικής ζωής προέρχεται από την Πολυξένη Παργανά. Στη συνέντευξή της τον Φεβρουάριο 2021, ενώ μιλά για τη δική της εμπειρία στην ταπητουργία, αναφέρει δασκάλα και ταπητουργείο στο Γραικοχώρι, όπου εργάζονταν γυναίκες. Η μαρτυρία συνδέει το χωριό με ένα περιφερειακό δίκτυο χειροτεχνικής εργασίας και εκμάθησης τέχνης. Δεν προσδιορίζει από μόνη της το έτος ίδρυσης ή ολόκληρη τη διαδρομή του τοπικού εργαστηρίου.
Γνωρίστε τον τόποΠλαταριά
Η Πλαταριά βρίσκεται στον ομώνυμο κόλπο, ανάμεσα στα ακρωτήρια Αγιονήσι και Ερημονήσι, μεταξύ Ηγουμενίτσας και Συβότων. Ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Συβότων του Δήμου Ηγουμενίτσας. Το παλιό δημοτικό σχολείο συνδέει σήμερα την εκπαιδευτική ιστορία με τη διατήρηση της καθημερινής ζωής. Στις δύο αίθουσές του στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο Πλαταριάς, που ιδρύθηκε το 2007. Η συλλογή επικεντρώνεται στην προβιομηχανική περίοδο και στον 20ό αιώνα. Παρουσιάζει εργαλεία και αναπαραστάσεις επαγγελμάτων, καθώς και σκεύη μαγειρέματος και φαγητού, ρούχα, υφαντά, σεντόνια, έπιπλα και φωτιστικά. Η έκθεση οργανώνεται γύρω από τις δραστηριότητες μέσα και έξω από το σπίτι. Τα αντικείμενα επιτρέπουν μια συγκεκριμένη παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς: πώς παρασκευαζόταν το φαγητό, πώς εξοπλιζόταν το νοικοκυριό και ποιες εργασίες εξασφάλιζαν τα απαραίτητα αγαθά. Η σύνδεσή τους με ονόματα δωρητών, χρονολογίες και οικογενειακές αφηγήσεις αποτελεί χρήσιμη κατεύθυνση περαιτέρω τεκμηρίωσης. Η γεωγραφική προέλευση ενός εκθέματος δεν αρκεί για να του αποδοθεί συγκεκριμένη γλωσσική ταυτότητα. Για τις ιστορικές γλώσσες του χωριού υπάρχει το χωριστό σχολικό τεκμήριο που παρατίθεται στον κοινό πίνακα.
Γνωρίστε τον τόποΠέρδικα — Αρπίτσα
Αρπίτσα · Πέρδικα · Άρπιτσα
Η παλαιότερη ονομασία της Πέρδικας είναι Αρπίτσα. Ο Πανδέκτης καταγράφει τη μετονομασία την 1η Απριλίου 1927, παραπέμποντας στο ΦΕΚ 76/1927. Η σημερινή Δημοτική Ενότητα Πέρδικας του Δήμου Ηγουμενίτσας περιλαμβάνει επίσης τον Αρίλλα, τη Βουνίστρα και το Καραβοστάσι. Στο παλιό κοινοτικό κατάστημα στεγάζεται από τον Ιούλιο του 2000 το Λαογραφικό Μουσείο. Η συλλογή του επιτρέπει να παρουσιαστούν διαφορετικές πλευρές της εργασίας: γεωργία, κτηνοτροφία, υφαντική, ξυλοκοπή και ξυλουργική. Περιλαμβάνει ακόμη ενδυμασίες, οικιακά σκεύη, παλιά νομίσματα και πολεμικά αντικείμενα. Η συνύπαρξη αυτών των κατηγοριών μάς βοηθά να αντιμετωπίσουμε το χωριό ως τόπο πολλών δραστηριοτήτων, χωρίς να αποδώσουμε ένα επάγγελμα ή μια ενδυμασία σε όλους τους κατοίκους. Στην πολιτιστική τοπογραφία ανήκει και το εκκλησάκι του Αγίου Αθανασίου, το οποίο ο δημοτικός οδηγός χρονολογεί στο 1811. Ο ίδιος οδηγός καταγράφει την τοπική παράδοση για εύρεση της εικόνας σε ελιά, δίπλα στη θέση του ιερού. Η αφήγηση αυτή παρουσιάζεται ως θρησκευτική παράδοση. Η ιστορία της κοινότητας και οι αλλαγές του πληθυσμού της χρειάζονται επιπλέον χρονολογημένες πηγές, πέρα από μνημεία και τοπωνύμια.
Γνωρίστε τον τόποΚαρβουνάρι
Το Καρβουνάρι ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Παραμυθιάς του Δήμου Σουλίου. Η κοινότητά του περιλαμβάνει και την Κυρά Παναγιά. Μια συγκεκριμένη όψη της μεταπολεμικής ζωής διασώζει η Ελένη Πιτούλη στη συνέντευξή της στο Istorima το 2021. Θυμάται συγγενείς της από το Καρβουνάρι που συνέχιζαν τη μετακινούμενη κτηνοτροφία. Επισκέπτονταν την Ηγουμενίτσα για αγορές ή γιατρούς και διανυκτέρευαν στο οικογενειακό σπίτι. Η ίδια συνδέει αυτούς τους συγγενείς με τη βλάχικη οικογενειακή της παράδοση και περιγράφει την υποχώρηση της γλωσσικής μετάδοσης στον δικό της κλάδο. Αναφέρει ακόμη απογόνους που συνέχισαν την κτηνοτροφία με διαφορετικές συνθήκες. Η μαρτυρία αφορά συγκεκριμένες οικογένειες. Η σχολική ιστορία διαθέτει σαφή αρχειακή βάση: στα ΓΑΚ Θεσπρωτίας καταγράφονται 27 βιβλία του Δημοτικού Σχολείου Καρβουναρίου, 1945–1985. Περιλαμβάνουν μαθητολόγια, γενικούς ελέγχους, πρακτικά, οικονομικά βιβλία και αλληλογραφία. Παραδόθηκαν στα ΓΑΚ στις 17 Απριλίου 1991. Το σύνολο προσφέρει αφετηρία για μελλοντική μελέτη της φοίτησης και της σχολικής ζωής· εδώ έχει ελεγχθεί ο κατάλογος, όχι τα ίδια τα βιβλία.
Γνωρίστε τον τόποΣκάνδαλο
Το Σκάνδαλο, στη Δημοτική Ενότητα Αχέροντα του Δήμου Σουλίου, προσθέτει μια ακόμη όψη της ιστορίας των θεσπρωτικών χωριών. Ο συγκριτικός πίνακας των Balta, Yilmaz και Yaşar περιλαμβάνει τον οικισμό και τον κατατάσσει στην κατηγορία των τσιφλικιών. Η κατηγορία αφορά τη γαιοκτησία της ιστορικής καταγραφής. Για τη μεταπολεμική εκπαίδευση υπάρχει συγκεκριμένο σωζόμενο υλικό: η συλλογή EDU.11 των ΓΑΚ Θεσπρωτίας καλύπτει τα έτη1946–1971 και αποτελείται από πέντε βιβλία. Ο κατάλογος περιλαμβάνει μαθητολόγια και γενικούς ελέγχους, με υλικό και νυχτερινού σχολείου. Η επόμενη μελέτη μπορεί να εξετάσει τη φοίτηση παιδιών και ενηλίκων, χωρίς να συνάγει οικογενειακή γλώσσα μόνο από τα ονόματά τους. Δημοσίευμα του2024 παρουσιάζει φωτογραφία που αποδίδει στο Ιστορικό Αρχείο Παραμυθιάς και στο σχολικό περιβάλλον της Ποταμιάς το1947. Αναφέρει μαθητές από το Σκάνδαλο και γειτονικά χωριά, μαζί με παιδιά μετακινούμενων κτηνοτρόφων. Είναι μια ένδειξη ότι η εκπαιδευτική ζωή ξεπερνούσε τα όρια ενός χωριού· η χρονολόγηση και οι ταυτίσεις της φωτογραφίας παραμένουν αποδιδόμενες στο δημοσίευμα.
Γνωρίστε τον τόποΜαργαρίτι
Σε συνέντευξη του 2021 ο Δημήτρης Μάτης ανακαλεί τον χριστιανό παππού του, τεχνίτη που είχε εγκατασταθεί στο Μαργαρίτι, και έναν διάλογό του με τοπικό αγά πριν από το 1913. Ο αφηγητής προσδιορίζει ρητά τη γλώσσα: «στα Αρβανίτικα». Πρόκειται για οικογενειακή μνήμη, η οποία φωτίζει συγκεκριμένες επαφές και δεν περιγράφει τη γλώσσα όλων των κατοίκων. Το 1995 η Τούλα Στεφανίδου-Μαλακάτα κατέγραψε στην τοπική εφημερίδα αρβανίτικες ονομασίες ποικιλιών σύκων. Περιέγραψε ακόμη την ξήρανσή τους, την παρασκευή συκομαΐδας και την πώληση αποξηραμένων σύκων σε γειτονικά χωριά. Η μαρτυρία συνδέει το λεξιλόγιο με τον κάμπο, τη διατροφή και την τοπική οικονομία. Το Μαργαρίτι υπήρξε διοικητική έδρα οθωμανικού καζά και κέντρο ελαιοπαραγωγικής περιοχής. Μελέτη οθωμανικών και άλλων πηγών καταγράφει μικρή χριστιανική παρουσία στην κωμόπολη στα τέλη του 19ου αιώνα. Τα στοιχεία για ολόκληρο τον καζά αφορούν πολύ ευρύτερη περιοχή και δεν μεταφέρονται αυτούσια στον οικισμό. Στον λόφο νότια του οικισμού βρίσκεται το οθωμανικό κάστρο, που χρονολογείται γύρω στο 1549. Καταλήφθηκε και καταστράφηκε το 1571 από συνασπισμό βενετικών και τοπικών δυνάμεων και αργότερα ανακατασκευάστηκε. Χρησιμοποιήθηκε έως το 1913 ως στρατώνας, έδρα στρατιωτικού διοικητή και φυλακή. Η ιστορία του συμπληρώνει τη διαδρομή της κωμόπολης.
Γνωρίστε τον τόποΣυγκριτική περίπτωση εκτός Θεσπρωτίας
Αγιά Πάργας
Η Αγιά παρουσιάζεται ως συγκριτική περίπτωση της Πάργας, στην ΠΕ Πρέβεζας. Η παλαιότερη υπαγωγή της στη Θεσπρωτία και η παρουσία της σε γλωσσική βιβλιογραφία εξηγούν τη σύνδεσή της με την έρευνα, χωρίς να αλλάζουν τη σημερινή διοικητική της υπαγωγή.
Γνωρίστε τον τόποΟνόματα, εικόνες και αριθμοί
Τα ονόματα των χωριών μπορούν να παρακολουθηθούν στα διοικητικά τεκμήρια. Η σημερινή εικόνα τους και οι αριθμοί της απογραφής προσθέτουν διαφορετικά είδη πληροφορίας.
Εικόνες με προέλευση και άδειες · Σαρώσεις και ελεγμένες μεταγραφές · Πληθυσμοί και μετονομασίες
Ένας τόπος μπορεί να έχει περισσότερες από μία ιστορίες
Οι εγγραφές αυτής της ενότητας αφορούν τόπους που εμφανίζονται σε συγκεκριμένες ιστορικές ή ανθρωπολογικές πηγές. Δεν αποτελούν πλήρη κατάλογο αρβανίτικων χωριών και δεν αποδίδουν κοινή ταυτότητα σε όλους τους σημερινούς κατοίκους. Κάθε εγγραφή δηλώνει για ποιο λόγο περιλαμβάνεται και ποια εποχή αφορά.
Σμέρτος και Κεστρίνη
Οι δύο τόποι εμφανίζονται στην επιτόπια μελέτη του Pierre Sintès για τη μνήμη και τις ονομασίες στην ελληνοαλβανική μεθόριο. Η αναφορά αφορά συνομιλίες της έρευνάς του, κυρίως το 2010–2011. Είναι αφετηρία τοπικής μελέτης, όχι καταμέτρηση σημερινών ομιλητών. Sintès 2023, σ.59–60 και 63.
Σούλι και Παραμυθιά
Το Σούλι συνδέεται εδώ με το ιστορικό τοπίο του Τετραχωρίου και η Παραμυθιά με τη μνήμη της εκτέλεσης του 1943. Οι διαφορετικοί λόγοι ένταξης δείχνουν πώς λειτουργεί το αρχείο τόπων: ως σύνδεση πηγών με τον χώρο και όχι ως εθνοτικός κατάλογος. Υπουργείο Πολιτισμού· Δήμος Σουλίου.
Παλαιά και νέα ονόματα
Οι διοικητικές μετονομασίες ελέγχονται στη βάση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και στο αντίστοιχο ΦΕΚ. Η ιστορική ονομασία διευκολύνει την αναζήτηση παλιών εγγράφων. Η διοικητική πράξη δεν αποδεικνύει από μόνη της τη γλώσσα ή την εθνική ταυτότητα των κατοίκων. ΕΙΕ, Μετονομασίες οικισμών, Μεθοδολογία.
Σμέρτος
Ο Σμέρτος συνδέει την τοπική κοινωνική ιστορία με διαθέσιμα σχολικά αρχεία από το 1949. Η διοικητική του ιστορία χρειάζεται προσοχή: η μεταφορά της έδρας από τους Μύλους το 1963 δεν ήταν μετονομασία του ίδιου οικισμού. Η Σκέφαρη μετονομάστηκε Μύλοι το 1928. Ο ήδη χωριστός Σμέρτος έγινε έδρα το 1963· μετονομάστηκε η κοινότητα, όχι οι Μύλοι σε Σμέρτο. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, ΕΕΤΑΑ, χ.χ., Pierre Sintès, 2023, Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ..
Κεστρίνη
Η παλαιά Σκουπίτσα ονομάστηκε Κεστρίνη με διάταγμα του 1957. Στη μελέτη του τόπου συνεισφέρουν επιτόπιες μαρτυρίες, δισκογραφικές εγγραφές και το αρχείο του δημοτικού και νυχτερινού σχολείου του. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Πανδέκτης — ΕΚΤ, χ.χ., Βασίλειον της Ελλάδος, 1957, Pierre Sintès, 2023, Λάμπρος Μπαλτσιώτης, 2008, Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ..
Καστρί Θεσπρωτίας
Το Καστρί διαθέτει βιβλιογραφική σύνδεση με την τοπική αρβανίτικη γλωσσική ιστορία και σχολικό αρχείο που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, βιβλίο καλλιτεχνικών εκθέσεων. Ανήκει στον Δήμο Ηγουμενίτσας και διαφέρει από το ομώνυμο χωριό της Πρέβεζας. Διαφορετικό από το Καστρί της ΔΕ Φαναρίου, Δήμου Πάργας, ΠΕ Πρέβεζας. Δεν επαληθεύτηκε παλαιότερο όνομα του συγκεκριμένου οικισμού. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, ΕΕΤΑΑ, χ.χ., Pierre Sintès, 2023, Leonidas-Romanos Davranoglou και Leonidas Embirikos, 2023, Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ., Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ..
Καρτέρι
Στο Καρτέρι η έρευνα μπορεί να ξεκινήσει από τρία συγκεκριμένα τεκμήρια: την πράξη μετονομασίας του 1927, ένα δημοσιευμένο τοπικό ζωωνύμιο και το σχολικό αρχείο των ετών 1949–2006. Η Σμοκοβίνα δεν πρέπει να εμφανίζεται ως παλαιό όνομα του χωριού. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, ΕΕΤΑΑ, χ.χ., Ελληνική Δημοκρατία, 1927, Leonidas-Romanos Davranoglou και Leonidas Embirikos, 2023, Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ..
Ελευθέριο
Η επίσημη μετονομασία της Σενίτσας σε Ελευθέριο τεκμηριώνεται στο ΦΕΚ του 1928. Νεότερη γλωσσική μελέτη προσθέτει το χωριό σε συγκεκριμένη ομάδα τοπικών ονομασιών για τον φρύνο, προσφέροντας αφετηρία για μελλοντικές συνεντεύξεις και έρευνα λεξιλογίου. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, ΕΕΤΑΑ, χ.χ., Ελληνική Δημοκρατία, 1928, Leonidas-Romanos Davranoglou και Leonidas Embirikos, 2023.
Άγιος Βλάσιος
Ο Άγιος Βλάσιος προσφέρει συγκεκριμένη διαδρομή έρευνας μέσω του δημοτικού και νυχτερινού σχολείου του και του κοινού νηπιαγωγείου Αγίου Βλασίου–Καστρίου. Οι καταλογογραφημένες σειρές επιτρέπουν αναζήτηση της εκπαιδευτικής και κοινωνικής ιστορίας με σαφείς αρχειακούς κωδικούς. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, ΕΕΤΑΑ, χ.χ., Pierre Sintès, 2023, Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ., Γενικά Αρχεία του Κράτους — Τμήμα Θεσπρωτίας, χ.χ..
Αγιά Πάργας — συγκριτική περίπτωση
Η Αγιά παρουσιάζεται ως συγκριτική περίπτωση της Πάργας, στην ΠΕ Πρέβεζας. Η παλαιότερη υπαγωγή της στη Θεσπρωτία και η παρουσία της σε γλωσσική βιβλιογραφία εξηγούν τη σύνδεσή της με την έρευνα, χωρίς να αλλάζουν τη σημερινή διοικητική της υπαγωγή. Υπουργείο Εσωτερικών, 2023, ΕΕΤΑΑ, χ.χ., Ελληνική Δημοκρατία, 1927, Βασίλειον της Ελλάδος, 1946, Leonidas-Romanos Davranoglou και Leonidas Embirikos, 2023.
Σχολικά αρχεία: αφετηρίες έρευνας
Δημοτικό και Νυχτερινό Σχολείο Κεστρίνης (Σκουπίτσας)
1944–1977 · 2 φάκελοι
GRGSA-THE EDU.214
- Μαθητολόγια ημερήσιου και νυχτερινού σχολείου
- Βιβλία γενικού ελέγχου
- Βιβλία πιστοποιητικών
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Δημοτικό και Νυχτερινό Σχολείο Σμέρτου
1949–2004 · 3 φάκελοι
GRGSA-THE EDU.216
- Μαθητολόγια ημερήσιου και νυχτερινού σχολείου
- Γενικοί έλεγχοι
- Πρακτικά
- Έσοδα και έξοδα σχολικής εφορείας
- Μητρώο και πρόοδος
- Πρωτόκολλο αλληλογραφίας
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Δημοτικό Σχολείο / Σχολικό Κέντρο Καστρίου
1945–2012 · 3 φάκελοι
GRGSA-THE EDU.210
- Μαθητολόγια
- Γενικοί και ημερήσιοι έλεγχοι
- Πιστοποιητικά
- Πρακτικά
- Μητρώο
- Βιβλίο καλλιτεχνικών εκθέσεων
- Ευρετήριο μαθητών
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Δημοτικό Σχολείο Καρτερίου
1949–2006 · 1 φάκελος
GRGSA-THE EDU.226
- Μαθητολόγια
- Γενικοί έλεγχοι
- Πιστοποιητικά
- Μητρώο και πρόοδος
- Πρακτικά διδακτικού προσωπικού
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Δημοτικό και Νυχτερινό Σχολείο Αγίου Βλασίου
1945–1989 · 3 φάκελοι
GRGSA-THE EDU.211
- Μαθητολόγια ημερήσιου και νυχτερινού σχολείου
- Πιστοποιητικά
- Περιουσία σχολείου
- Μητρώο και πρόοδος Αγίου Βλασίου–Καστρίου
- Γενικοί έλεγχοι
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Νηπιαγωγείο Αγίου Βλασίου–Καστρίου
1966–2004 · 9 βιβλία
GRGSA-THE EDU.194
- Πρωτόκολλο αλληλογραφίας
- Πρακτικά
- Μαθητολόγιο
- Ταμείο σχολικής επιτροπής
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Αρχείο Δημοτικών Σχολείων Γκρίκας και Ψάκκας
1948–2014 · 41 βιβλία
GRGSA-THE EDU.197
- Μαθητολόγια
- Γενικοί έλεγχοι
- Μητρώο και πρόοδος
- Βιβλίο τάξης
- Πιστοποιητικά σπουδής
- Πρωτόκολλο
- Πράξεις
- Μαθητολόγια ημερήσιου και νυχτερινού
- Γενικοί έλεγχοι ημερήσιου και νυχτερινού
- Ενδεικτικά και τίτλοι εγγραφής
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Δημοτικό Σχολείο Γραικοχωρίου και Σχολικό Κέντρο
1945–2000 · 4 φάκελοι
GRGSA-THE EDU.208
- Μαθητολόγια
- Έλεγχοι προόδου
- Υλικό νυχτερινού σχολείου
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Αρχείο Δημοτικού Σχολείου Καρβουναρίου
1945–1985 · 27 βιβλία
GRGSA-THE EDU.30
- Μαθητολόγια
- Γενικοί έλεγχοι
- Πρακτικά
- Οικονομικά βιβλία
- Αλληλογραφία
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.
Αρχείο Δημοτικού Σχολείου Σκανδάλου
1946–1971 · 5βιβλία
GRGSA-THE EDU.11
- Μαθητολόγια και νυχτερινού
- Γενικοί έλεγχοι και νυχτερινού
- Β.Π.Σ. (όπως στον κατάλογο)
Διαβάστηκε ο κατάλογος· δεν εξετάστηκαν τα πρωτότυπα βιβλία.